Kháng kháng sinh là gì và làm sao để tránh tình trạng này

Trả lời nhanh: Kháng kháng sinh là hiện tượng vi khuẩn phát triển khả năng chống lại thuốc kháng sinh, khiến thuốc mất tác dụng tiêu diệt hoặc kìm hãm chúng. Tình trạng này xảy ra chủ yếu do dùng kháng sinh sai cách, tự ý ngưng thuốc giữa chừng hoặc lạm dụng khi không cần thiết. Để tránh, dùng kháng sinh đúng chỉ định, đủ liều và không tự ý ngưng thuốc.

Kháng kháng sinh là gì?

Kháng kháng sinh là hiện tượng vi khuẩn gây bệnh tìm được cách sống sót và tiếp tục phát triển dù đã tiếp xúc với thuốc kháng sinh. Bình thường, kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn hoặc ngăn chúng sinh sôi. Khi vi khuẩn kháng thuốc, cơ chế này không còn hiệu quả, khiến việc điều trị nhiễm khuẩn trở nên khó khăn hơn nhiều.
Cần phân biệt rõ một điều. Kháng kháng sinh không phải là cơ thể người kháng lại thuốc, mà là vi khuẩn kháng lại thuốc. Đây là hiểu lầm phổ biến khiến nhiều người chủ quan, nghĩ rằng chỉ cần đổi loại thuốc mạnh hơn là giải quyết được vấn đề. Trên thực tế, vi khuẩn kháng thuốc có thể lây lan sang người khác, biến một loại vi khuẩn khó điều trị thành mối đe dọa cho cả cộng đồng, không riêng người từng dùng kháng sinh sai cách.

Vì sao kháng kháng sinh nguy hiểm?

Khi kháng sinh không còn tác dụng, người bệnh phải điều trị lâu hơn, dùng thuốc mạnh hơn và chịu chi phí y tế cao hơn. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ buộc phải chuyển sang nhóm thuốc có nhiều tác dụng phụ hơn, hoặc thậm chí không còn thuốc nào hiệu quả với chủng vi khuẩn đó.
Đây không chỉ là vấn đề của riêng người bệnh. Tổ chức Y tế Thế giới xếp kháng kháng sinh vào nhóm mối đe dọa sức khỏe cộng đồng hàng đầu, vì vi khuẩn kháng thuốc có thể lây lan trong bệnh viện, trong cộng đồng và qua chuỗi thực phẩm. Việt Nam là một trong những nước có tỷ lệ kháng kháng sinh gia tăng nhanh, phần lớn do thói quen tự mua kháng sinh không cần đơn vẫn còn phổ biến tại các nhà thuốc.

Nguyên nhân gây kháng kháng sinh

Từ phía người bệnh

Phần lớn nguyên nhân đến từ cách dùng thuốc chưa đúng. Tự ý mua kháng sinh không có đơn của bác sĩ là thói quen phổ biến ở Việt Nam. Nhiều người dùng kháng sinh ngay khi bị cảm cúm hoặc cảm lạnh, trong khi đây là bệnh do virus, kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng.
Một sai lầm khác là ngưng thuốc giữa chừng khi thấy triệu chứng đã đỡ. Vi khuẩn yếu chưa chắc đã chết hết, phần còn sống sót có thể phát triển khả năng kháng thuốc. Việc giữ lại kháng sinh cũ để dùng sau này, hoặc dùng chung đơn thuốc với người khác, cũng làm tăng nguy cơ dùng sai liều, sai loại thuốc cho đúng chủng vi khuẩn.

Từ hệ thống y tế và chăn nuôi

Ngoài người bệnh, việc kê đơn kháng sinh khi chưa cần thiết cũng góp phần vào vấn đề này, ví dụ khi bác sĩ kê kháng sinh phòng ngừa cho các trường hợp nhiễm khuẩn nhẹ có thể tự khỏi. Trong chăn nuôi, kháng sinh đôi khi được trộn vào thức ăn để kích thích tăng trưởng hoặc phòng bệnh cho vật nuôi, tạo điều kiện cho vi khuẩn kháng thuốc hình thành trong môi trường chăn nuôi rồi lây sang người qua thực phẩm hoặc nguồn nước. Kiểm soát nhiễm khuẩn chưa tốt tại một số cơ sở y tế, như vệ sinh dụng cụ hay tay của nhân viên y tế chưa đảm bảo, cũng khiến vi khuẩn kháng thuốc dễ lây lan giữa các bệnh nhân trong cùng khu điều trị.

Cách phòng ngừa kháng kháng sinh

Phòng ngừa kháng kháng sinh không khó, nhưng cần thực hiện đều đặn từng nguyên tắc sau:
- Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ. Không tự ý mua kháng sinh tại nhà thuốc khi chưa được thăm khám, đặc biệt với các triệu chứng có thể do virus gây ra như cảm cúm, cảm lạnh thông thường, sốt nhẹ vài ngày đầu. Đây là nhóm trường hợp dễ bị nhầm là cần kháng sinh nhất.
- Uống đủ liều và đủ thời gian bác sĩ đã kê, dù triệu chứng đã giảm hẳn sau vài ngày. Việc ngưng thuốc sớm là một trong những nguyên nhân chính khiến vi khuẩn có cơ hội kháng thuốc, vì lượng vi khuẩn còn sót lại chưa bị tiêu diệt hoàn toàn có thể phát triển khả năng kháng lại chính loại thuốc đó.
- Không dùng lại đơn thuốc cũ hoặc chia sẻ kháng sinh với người khác, kể cả khi triệu chứng có vẻ giống nhau, vì mỗi loại nhiễm khuẩn cần loại kháng sinh phù hợp với chủng vi khuẩn gây bệnh.
- Hỏi dược sĩ khi không chắc chắn về cách dùng, liều lượng hoặc tương tác thuốc, thay vì tự đoán hoặc làm theo lời truyền miệng từ người thân, bạn bè.
- Giữ vệ sinh tay thường xuyên, ăn uống sạch sẽ và tiêm phòng đầy đủ theo lịch để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn ngay từ đầu, từ đó giảm nhu cầu phải dùng đến kháng sinh trong sinh hoạt hằng ngày. 

Bên cạnh tiêm phòng, việc tăng cường sức đề kháng qua chế độ ăn cũng giúp cơ thể chống lại nhiễm khuẩn tốt hơn, giảm nhu cầu phải dùng đến kháng sinh.

Câu hỏi thường gặp

Kháng kháng sinh có chữa được không?

Việc đảo ngược hoàn toàn tình trạng kháng kháng sinh của một chủng vi khuẩn rất khó thực hiện trong thực tế lâm sàng. Cách hiệu quả nhất vẫn là phòng ngừa từ đầu, dùng đúng thuốc, đúng liều và đúng thời gian bác sĩ chỉ định.

Cảm cúm có cần uống kháng sinh không?

Không cần, vì cảm cúm phần lớn do virus gây ra, trong khi kháng sinh chỉ có tác dụng với vi khuẩn, không tiêu diệt được virus. Dùng kháng sinh trong trường hợp này không giúp bệnh nhanh khỏi hơn mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc về sau.

Tại sao không nên tự ý ngưng kháng sinh giữa chừng?

Vì lượng vi khuẩn còn sống sót sau vài ngày điều trị có thể chưa bị tiêu diệt hết, dù triệu chứng đã giảm. Nếu ngưng thuốc sớm, số vi khuẩn này có cơ hội phát triển khả năng kháng lại chính loại kháng sinh đang dùng, khiến lần điều trị sau khó khăn hơn.

Trẻ em có nguy cơ kháng kháng sinh cao hơn người lớn không?

Trẻ em không có nguy cơ cao hơn về mặt sinh học, nhưng dễ bị ảnh hưởng hơn trong thực tế vì cha mẹ thường tự ý cho trẻ dùng kháng sinh khi thấy sốt hoặc ho mà chưa có chỉ định của bác sĩ. Thói quen này cần điều chỉnh sớm để bảo vệ trẻ về lâu dài.

Kháng kháng sinh xảy ra khi vi khuẩn học được cách chống lại thuốc, khiến việc điều trị nhiễm khuẩn ngày càng khó khăn hơn. Ba việc bạn có thể làm ngay là chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định, uống đủ liều đến hết đơn, và không tự ý mua hay chia sẻ thuốc với người khác. Nếu còn thắc mắc về cách dùng thuốc an toàn, bạn có thể liên hệ dược sĩ để được tư vấn cụ thể.

Địa chỉ mua thuốc, thực phẩm chức năng uy tín, chất lượng, cam kết chính hãng tại:

• Đặt mua hàng trực tiếp từ website của công ty http://vihapha.com. Đặt hàng Online tại Zalo 0919 654 189 - 1800 585 865
• Văn phòng công ty: Số 90- Lô C2 Khu Đô Thị Mới Đại Kim, Quận Hoàng Mai- Hà Nội. SĐT 0243 558 5014
• Giờ mở cửa: 08:00 - 17:00 từ Thứ 2 đến sáng Thứ 7 hàng tuần.
• Địa chỉ Quầy thuốc Công ty: Quầy thuốc số 1- V354. Số 120 phố Đốc Ngữ. SĐT: 0916195889 ( Call/ Zalo)
• Giờ mở cửa : Từ 09:00- 21:00 tất cả các ngày trong tuần.( Cả T7, CN)