Rối loạn nhận thức là gì? Dấu hiệu và nguyên nhân thường gặp

Trả lời nhanh: Rối loạn nhận thức là tình trạng suy giảm các chức năng tư duy như trí nhớ, tập trung, phán đoán và ngôn ngữ, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Nguyên nhân có thể tạm thời do mệt mỏi, stress, hoặc kéo dài do bệnh lý não như đột quỵ, chấn thương sọ xão, Alzheimer.

Rối loạn nhận thức là gì?

Rối loạn nhận thức là tình trạng một hoặc nhiều chức năng nhận thức bị suy giảm, làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận, ghi nhớ và xử lý thông tin trong sinh hoạt hằng ngày. Các chức năng có thể bị ảnh hưởng gồm trí nhớ, sự chú ý, ngôn ngữ, khả năng định hướng và giải quyết vấn đề. Người mắc có thể thường xuyên quên thông tin mới, khó tập trung khi trò chuyện, tìm từ ngữ phù hợp, nhầm lẫn về thời gian hoặc địa điểm, hoặc gặp khó khăn khi thực hiện những công việc quen thuộc.

Rối loạn nhận thức không đồng nghĩa với hiện tượng hay quên sinh lý thường gặp khi tuổi tác tăng. Chẳng hạn, một người lớn tuổi có thể tạm thời quên tên một người quen nhưng nhớ lại sau vài phút; đây có thể là thay đổi trí nhớ thông thường. Ngược lại, việc quên hoàn toàn một sự kiện vừa xảy ra, lặp lại cùng một câu hỏi hoặc không nhớ cách thực hiện công việc quen thuộc có thể là dấu hiệu cần được đánh giá. Mức độ và nguyên nhân rối loạn nhận thức rất đa dạng, vì vậy không nên tự chẩn đoán chỉ dựa trên một biểu hiện đơn lẻ.

Các loại rối loạn nhận thức thường gặp

Rối loạn nhận thức có nhiều dạng, khác nhau về mức độ, thời gian khởi phát và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt. Một số trường hợp tiến triển từ từ, trong khi những trường hợp khác xuất hiện đột ngột và cần được đánh giá nguyên nhân sớm.

Rối loạn nhận thức nhẹ (MCI)

Rối loạn nhận thức nhẹ (MCI) là tình trạng suy giảm một hoặc nhiều chức năng nhận thức, thường rõ hơn so với thay đổi thông thường theo tuổi nhưng chưa ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh hoạt độc lập. Người bệnh có thể hay quên thông tin mới, khó tập trung hoặc gặp vấn đề khi tìm từ ngữ.

Sa sút trí tuệ

Sa sút trí tuệ là tình trạng suy giảm nhận thức có tính chất tiến triển, ảnh hưởng rõ đến khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày một cách độc lập. Ngoài trí nhớ, người bệnh có thể gặp khó khăn về ngôn ngữ, định hướng, phán đoán và giải quyết vấn đề.

Mê sảng

Mê sảng là rối loạn nhận thức khởi phát cấp tính, thường xuất hiện trong vài giờ đến vài ngày và có biểu hiện thay đổi mức độ tỉnh táo, chú ý, nhận thức. Tình trạng này có thể liên quan đến nhiễm trùng, rối loạn chuyển hóa, thuốc hoặc bệnh lý cấp tính và có khả năng cải thiện khi nguyên nhân được xử lý.

Rối loạn nhận thức do tổn thương não

Một số rối loạn nhận thức xuất hiện sau tổn thương não, chẳng hạn đột quỵ hoặc chấn thương sọ não. Biểu hiện phụ thuộc vào vùng não bị ảnh hưởng, có thể gồm giảm trí nhớ, chú ý, ngôn ngữ, khả năng định hướng hoặc thực hiện các nhiệm vụ phức tạp.

Nguyên nhân gây rối loạn nhận thức

Rối loạn nhận thức có thể xuất phát từ nhiều nhóm nguyên nhân, từ bệnh lý trực tiếp tại não đến các vấn đề toàn thân, tâm lý hoặc tác động của thuốc và lối sống. Một số nguyên nhân có thể cải thiện nếu được phát hiện và xử lý phù hợp.

Nguyên nhân từ não bộ

Các bệnh lý làm tổn thương hoặc thoái hóa tế bào thần kinh có thể gây suy giảm nhận thức, điển hình như đột quỵ, chấn thương sọ não, bệnh Alzheimer và Parkinson. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vùng não tổn thương hoặc mức độ tiến triển của bệnh.

Nguyên nhân toàn thân

Một số rối loạn chuyển hóa và nội tiết cũng có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung và tư duy. Các nguyên nhân cần lưu ý gồm tiểu đường, suy giáp và thiếu vitamin B12. Vinmec cũng ghi nhận thiếu B12 có thể liên quan đến các rối loạn thần kinh và nhận thức.

Nguyên nhân tâm thần

Trầm cảm và rối loạn lo âu kéo dài có thể làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin. Vì vậy, biểu hiện giống suy giảm nhận thức không phải lúc nào cũng xuất phát từ bệnh lý thoái hóa não.

Nguyên nhân từ thuốc và lối sống

Một số thuốc có thể gây tác dụng phụ ảnh hưởng đến trí nhớ hoặc sự tỉnh táo, đặc biệt khi sử dụng kéo dài. Bên cạnh đó, lạm dụng rượu bia và thiếu ngủ kéo dài cũng có thể làm suy giảm chức năng nhận thức.

Dấu hiệu nhận biết rối loạn nhận thức

Rối loạn nhận thức có thể biểu hiện khác nhau tùy nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng. Một dấu hiệu đơn lẻ chưa đủ để xác định có rối loạn nhận thức, nhưng những thay đổi xuất hiện thường xuyên, tăng dần hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày nên được đánh giá bởi bác sĩ.

• Giảm trí nhớ ngắn hạn, quên việc vừa làm: Người bệnh có thể quên cuộc trò chuyện mới diễn ra, vừa đặt đồ vật ở đâu hoặc lặp lại cùng một câu hỏi dù đã được trả lời.
• Khó tập trung, dễ phân tâm: Khó duy trì sự chú ý khi đọc, làm việc hoặc trò chuyện; dễ bỏ sót thông tin và gặp khó khăn khi hoàn thành một nhiệm vụ có nhiều bước.
• Lú lẫn về thời gian, địa điểm: Có thể không nhớ hôm nay là ngày nào, nhầm thời điểm trong ngày hoặc không xác định được mình đang ở đâu, đặc biệt khi tình trạng xảy ra thường xuyên.
• Khó tìm từ hoặc diễn đạt ý: Người bệnh mất nhiều thời gian để tìm từ phù hợp, dùng từ không chính xác hoặc khó trình bày một ý tưởng dù trước đây vẫn giao tiếp bình thường.
• Thay đổi hành vi, tính cách hoặc cảm xúc: Có thể xuất hiện sự cáu gắt, thờ ơ, lo lắng hoặc mất hứng thú khác thường so với trước đây. Những thay đổi này cần được xem xét cùng các biểu hiện nhận thức khác.

Nếu các dấu hiệu trên xuất hiện đột ngột, đặc biệt kèm méo miệng, yếu liệt tay chân hoặc nói khó, cần đi cấp cứu vì có thể liên quan đến đột quỵ.

Khi nào cần đi khám khi có dấu hiệu rối loạn nhận thức?

Nên đi khám khi các biểu hiện suy giảm nhận thức xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc có xu hướng tăng dần, đặc biệt khi ảnh hưởng đến công việc, giao tiếp và khả năng sinh hoạt độc lập. Một số dấu hiệu cảnh báo gồm quên tắt bếp, quên uống thuốc, khó quản lý tiền bạc, lạc đường ở nơi quen thuộc hoặc gặp khó khăn khi thực hiện những công việc vốn đã quen thuộc. Nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột hoặc thay đổi nhanh trong vài giờ đến vài ngày, cần được đánh giá y tế sớm vì có thể liên quan đến bệnh lý cấp tính. Trường hợp đột ngột lú lẫn kèm méo miệng, yếu liệt tay chân hoặc nói khó, cần đến cơ sở y tế cấp cứu ngay.

Vai trò của Citicolin trong hỗ trợ phục hồi nhận thức

Citicolin là một hoạt chất được nghiên cứu về vai trò hỗ trợ chức năng não, đặc biệt trong các trường hợp tổn thương não như đột quỵ hoặc chấn thương sọ não. Hoạt chất này tham gia vào quá trình tổng hợp phospholipid màng tế bào thần kinh, góp phần hỗ trợ phục hồi cấu trúc và chức năng tế bào não sau tổn thương. Citicolin thường được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ trong phác đồ điều trị, không phải là giải pháp tự dùng tại nhà. Người bệnh có dấu hiệu rối loạn nhận thức nên được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp, trong đó có thể bao gồm các hoạt chất hỗ trợ như Citicolin nếu cần thiết.

Câu hỏi thường gặp

Rối loạn nhận thức có chữa khỏi được không?

Khả năng hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân. Rối loạn nhận thức do thiếu vitamin B12, rối loạn tuyến giáp, tác dụng phụ của thuốc hoặc một số bệnh lý cấp tính có thể cải thiện khi nguyên nhân được xử lý. Với các bệnh thoái hóa thần kinh, mục tiêu chủ yếu là kiểm soát triệu chứng và duy trì chức năng lâu nhất có thể.

Rối loạn nhận thức khác suy giảm trí nhớ thông thường ở điểm nào?

Hay quên thông thường theo tuổi thường nhẹ, chẳng hạn đôi lúc quên tên hoặc vị trí đồ vật nhưng có thể nhớ lại sau đó và không ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt. Rối loạn nhận thức thường biểu hiện rõ hơn, lặp lại và có thể ảnh hưởng đến công việc, giao tiếp hoặc khả năng thực hiện các hoạt động quen thuộc.

Rối loạn nhận thức có gặp ở người trẻ không?

Có. Rối loạn nhận thức không chỉ gặp ở người cao tuổi mà cũng có thể xuất hiện ở người trẻ do nhiều nguyên nhân như chấn thương sọ não, đột quỵ, thiếu ngủ kéo dài, rối loạn tâm thần, sử dụng rượu bia hoặc một số bệnh lý toàn thân. Khi triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Rối loạn nhận thức có phải luôn là dấu hiệu của Alzheimer?

Không. Alzheimer chỉ là một trong nhiều nguyên nhân có thể gây suy giảm nhận thức. Các tình trạng như đột quỵ, chấn thương sọ não, Parkinson, thiếu vitamin B12, suy giáp, trầm cảm, tác dụng phụ của thuốc hoặc mê sảng cũng có thể gây biểu hiện tương tự. Vì vậy, cần đánh giá nguyên nhân thay vì tự kết luận là Alzheimer.

Địa chỉ mua thuốc, thực phẩm chức năng uy tín, chất lượng, cam kết chính hãng tại:

• Đặt mua hàng trực tiếp từ website của công ty http://vihapha.com.
• Đặt hàng Online tại Zalo 0919 654 189 - 1800 585 865
• Văn phòng công ty: Số 90- Lô C2 Khu Đô Thị Mới Đại Kim, Phường Định Công - Hà Nội. SĐT 0243 558 5014
• Giờ mở cửa: 08:00 - 17:00 từ Thứ 2 đến sáng Thứ 7 hàng tuần