Xơ gan còn bù và xơ gan mất bù khác nhau thế nào?

Trả lời nhanh: Xơ gan còn bù là giai đoạn gan vẫn còn duy trì được phần lớn chức năng và người bệnh có thể chưa xuất hiện biến chứng rõ rệt. Xơ gan mất bù là giai đoạn bệnh đã xuất hiện các biến chứng như cổ trướng, bệnh não gan hoặc xuất huyết do giãn tĩnh mạch thực quản. Hai giai đoạn khác nhau về biểu hiện, nguy cơ biến chứng, phương pháp theo dõi và hướng điều trị.

Bảng so sánh xơ gan còn bù và xơ gan mất bù

Tiêu chí	Xơ gan còn bù	Xơ gan mất bù
Chức năng gan	Gan vẫn duy trì tương đối tốt các chức năng, chưa xuất hiện biến chứng mất bù rõ rệt	Chức năng gan suy giảm và đã xuất hiện một hoặc nhiều biến chứng mất bù
Triệu chứng	Có thể chưa có triệu chứng; một số người có mệt mỏi, chán ăn, sụt cân	Có thể xuất hiện cổ trướng, phù, vàng da, lú lẫn hoặc xuất huyết tiêu hóa
Biến chứng điển hình	Chưa có biến chứng mất bù lâm sàng rõ rệt	Cổ trướng, xuất huyết do giãn tĩnh mạch thực quản/dạ dày, bệnh não gan, vàng da là những biểu hiện điển hình
Nguy cơ	Có nguy cơ tiến triển thành xơ gan mất bù nếu bệnh tiếp tục diễn tiến	Nguy cơ biến chứng nghiêm trọng, nhập viện và tử vong cao hơn; cần được theo dõi chuyên khoa chặt chẽ
Theo dõi	Điều trị nguyên nhân, theo dõi chức năng gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa và tầm soát ung thư gan	Kiểm soát biến chứng, điều trị nguyên nhân, đánh giá tiên lượng và xem xét ghép gan khi phù hợp
Mục tiêu điều trị	Kiểm soát nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ, duy trì chức năng gan và ngăn hoặc trì hoãn mất bù	Kiểm soát biến chứng, điều trị nguyên nhân, giảm nguy cơ tái phát biến chứng và đánh giá bệnh gan giai đoạn tiến triển

Lưu ý quan trọng: Không nên dùng riêng triệu chứng để xác định một người bị xơ gan còn bù hay mất bù. Về lâm sàng, sự xuất hiện các biến cố như cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa do tăng áp lực tĩnh mạch cửa hoặc bệnh não gan là những dấu hiệu quan trọng của giai đoạn mất bù.

Xơ gan còn bù là gì?

Khái niệm xơ gan còn bù

Xơ gan còn bù là giai đoạn xơ gan trong đó gan vẫn còn khả năng bù trừ phần nào những tổn thương do quá trình xơ hóa gây ra và chưa xuất hiện các biến chứng mất bù rõ rệt. Xơ gan là tình trạng mô gan bị tổn thương kéo dài, hình thành mô sẹo và làm thay đổi cấu trúc bình thường của gan.
“Còn bù” không có nghĩa gan vẫn khỏe mạnh hoặc bệnh đã khỏi. Người bệnh vẫn có thể có tổn thương gan đáng kể và cần điều trị nguyên nhân, theo dõi chức năng gan cũng như các biến chứng có thể xuất hiện. Ở giai đoạn này, triệu chứng đôi khi rất nhẹ hoặc chưa rõ ràng nên không thể chỉ dựa vào cảm giác khỏe hay các triệu chứng bên ngoài để đánh giá mức độ bệnh.

Triệu chứng có thể gặp

Xơ gan còn bù thường có ít triệu chứng hoặc triệu chứng không đặc hiệu. Người bệnh có thể gặp mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, cảm giác khó chịu hoặc giảm sức khỏe tổng quát. Một số dấu hiệu liên quan đến bệnh gan mạn tính cũng có thể xuất hiện tùy nguyên nhân và mức độ tổn thương.
Tuy nhiên, các triệu chứng này không đủ để tự xác định xơ gan đang ở giai đoạn còn bù hay mất bù. Việc đánh giá thường cần kết hợp thăm khám, xét nghiệm chức năng gan, đánh giá mức độ xơ hóa và kiểm tra các dấu hiệu biến chứng.

Vì sao xơ gan còn bù vẫn cần theo dõi?

Xơ gan còn bù không có nghĩa bệnh đã ổn định hoàn toàn. Người bệnh vẫn cần được theo dõi định kỳ vì:

Bệnh có thể tiếp tục tiến triển: Nếu nguyên nhân gây tổn thương gan như viêm gan virus, rượu bia hoặc bệnh gan chuyển hóa không được kiểm soát, quá trình xơ hóa có thể tiếp diễn và làm tăng nguy cơ chuyển sang xơ gan mất bù.
Có thể xuất hiện tăng áp lực tĩnh mạch cửa: Xơ hóa làm cản trở dòng máu qua gan, từ đó có thể dẫn đến tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Tình trạng này làm tăng nguy cơ hình thành giãn tĩnh mạch thực quản, xuất huyết tiêu hóa, cổ trướng và các biến chứng khác.
Vẫn có nguy cơ ung thư gan: Người bị xơ gan có nguy cơ phát triển ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Vì vậy, cần tầm soát ung thư gan định kỳ theo chỉ định của bác sĩ, đồng thời theo dõi chức năng gan và các biến chứng liên quan.

Xơ gan mất bù là gì?

Định nghĩa xơ gan mất bù

Xơ gan mất bù là tình trạng xơ gan đã xuất hiện một hoặc nhiều biến chứng lâm sàng quan trọng, cho thấy khả năng bù trừ của gan và hệ tuần hoàn cửa đã suy giảm. Theo AASLD, ba biến cố kinh điển xác định tình trạng mất bù gồm cổ trướng, bệnh não gan và xuất huyết tiêu hóa do giãn tĩnh mạch.
Xơ gan mất bù không nên được hiểu đơn giản là “giai đoạn cuối” hoặc đồng nghĩa với không thể điều trị. Mức độ nặng và tiên lượng của từng người phụ thuộc vào nguyên nhân gây xơ gan, loại và mức độ biến chứng, chức năng gan – thận, kết quả xét nghiệm, bệnh đi kèm và đáp ứng với điều trị. Một số trường hợp có thể kiểm soát biến chứng và cải thiện tình trạng mất bù khi nguyên nhân được điều trị phù hợp.

Dấu hiệu cảnh báo thường gặp

Cổ trướng và phù

Cổ trướng là tình trạng dịch tích tụ trong ổ bụng, có thể khiến bụng to dần hoặc căng tức. Người bệnh cũng có thể tăng cân nhanh do giữ nước và xuất hiện phù chân. Khi lượng dịch nhiều, cổ trướng có thể gây khó thở hoặc làm người bệnh khó chịu khi vận động. Đây là một trong những biến cố mất bù thường gặp nhất.

Bệnh não gan

Bệnh não gan xảy ra khi chức năng gan suy giảm khiến các chất độc, trong đó có ammonia, ảnh hưởng đến hoạt động của não. Biểu hiện có thể gồm rối loạn giấc ngủ, giảm tập trung, thay đổi hành vi, lú lẫn, buồn ngủ bất thường; trường hợp nặng có thể giảm ý thức.
Bệnh não gan là chẩn đoán lâm sàng, vì vậy không nên sử dụng riêng nồng độ ammonia trong máu để xác định hoặc đánh giá mức độ nặng của bệnh.

Xuất huyết tiêu hóa

Giãn tĩnh mạch thực quản hoặc các búi giãn tĩnh mạch khác do tăng áp lực tĩnh mạch cửa có thể bị vỡ và gây xuất huyết tiêu hóa. Dấu hiệu cảnh báo gồm nôn ra máu, đi ngoài phân đen, choáng, vã mồ hôi, da lạnh, mệt lả hoặc ngất.
Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen ở người bị xơ gan là tình huống cần được cấp cứu, vì xuất huyết do giãn tĩnh mạch có thể diễn tiến nhanh và nghiêm trọng.

Vàng da và suy giảm toàn trạng

Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, ngứa hoặc mệt nhiều. Lượng nước tiểu giảm cũng là dấu hiệu cần lưu ý vì có thể liên quan đến suy giảm chức năng thận hoặc hội chứng gan–thận ở người bệnh xơ gan. AASLD xem suy giảm chức năng thận và các biến chứng cơ quan khác là những dấu hiệu quan trọng trong bệnh gan mất bù tiến triển.

Nguyên nhân khiến xơ gan tiến triển mất bù

Các nguyên nhân bệnh lý thường gặp

Xơ gan có thể tiến triển từ giai đoạn còn bù sang mất bù khi tổn thương gan tiếp tục kéo dài hoặc xuất hiện các yếu tố làm suy giảm thêm chức năng gan. Những nguyên nhân thường gặp của xơ gan gồm viêm gan B mạn tính, viêm gan C mạn tính, bệnh gan liên quan đến rượu, bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa, viêm gan tự miễn và các bệnh lý đường mật mạn tính. Một số bệnh di truyền hoặc rối loạn chuyển hóa cũng có thể gây xơ gan.
Việc xác định và điều trị đúng nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng vì kiểm soát nguyên nhân có thể giúp làm chậm tiến triển bệnh và giảm nguy cơ xuất hiện biến chứng mất bù.

Yếu tố có thể làm tăng nguy cơ biến chứng

Không có một yếu tố đơn lẻ nào chắc chắn khiến xơ gan “chuyển giai đoạn”. Tuy nhiên, một số tình trạng có thể làm tăng nguy cơ mất bù hoặc thúc đẩy các biến chứng ở người đã bị xơ gan, chẳng hạn:

Tiếp tục uống rượu bia, đặc biệt khi bệnh gan liên quan đến rượu.
Không điều trị hoặc kiểm soát tốt viêm gan virus mạn tính, khiến tổn thương gan tiếp tục tiến triển.
Tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung có nguy cơ gây độc cho gan hoặc tương tác với thuốc đang điều trị.
Nhiễm trùng, có thể làm tình trạng xơ gan và các biến chứng trở nên nghiêm trọng hơn.
Xuất huyết tiêu hóa, đặc biệt xuất huyết do giãn tĩnh mạch.
Mất nước hoặc rối loạn điện giải, có thể làm nặng thêm một số biến chứng như bệnh não gan hoặc suy giảm chức năng thận.
Không tuân thủ lịch tái khám và theo dõi, khiến các biến chứng hoặc dấu hiệu bệnh tiến triển có thể không được phát hiện sớm.
Suy dinh dưỡng hoặc mất khối cơ, thường gặp ở bệnh gan mạn tính và có thể liên quan đến tiên lượng kém hơn.

Vì vậy, người bệnh xơ gan còn bù không nên chỉ tập trung vào việc “giữ chức năng gan”, mà cần kiểm soát nguyên nhân, hạn chế các yếu tố nguy cơ và theo dõi định kỳ để phát hiện sớm biến chứng.

Xơ gan còn bù và mất bù: Khi nào cần đi cấp cứu?

Người bệnh xơ gan cần đi cấp cứu khi nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu, lơ mơ hoặc hôn mê, bụng trướng nhanh kèm đau hoặc sốt, khó thở nhiều, vàng da tăng nhanh, ngất, tiểu rất ít hoặc có dấu hiệu tụt huyết áp.

Những biểu hiện trên có thể liên quan đến xuất huyết tiêu hóa, bệnh não gan, nhiễm trùng, suy thận hoặc các biến chứng nặng khác của xơ gan. Không nên chờ triệu chứng tự cải thiện hoặc tự điều trị tại nhà.

Không tự xử trí tại nhà khi có

Xuất huyết tiêu hóa: nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có máu.
Lú lẫn, mất ý thức hoặc co giật: có thể là biểu hiện bệnh não gan nặng hoặc một tình trạng cấp tính khác.
Sốt kèm cổ trướng hoặc đau bụng: cần loại trừ nhiễm trùng dịch báng, một biến chứng nguy hiểm ở người xơ gan.
Khó thở rõ: đặc biệt khi bụng trướng nhanh hoặc lượng dịch trong ổ bụng tăng nhiều.
Giảm rõ lượng nước tiểu: có thể là dấu hiệu suy giảm chức năng thận và cần được đánh giá sớm.
Nôn ói kéo dài hoặc mất nước: có thể làm rối loạn điện giải và khiến một số biến chứng của xơ gan trở nên nghiêm trọng hơn.
Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, người bệnh nên đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu càng sớm càng tốt, thay vì tự dùng thuốc, thuốc lợi tiểu hoặc các sản phẩm bổ sung để xử trí tại nhà.

Người bệnh xơ gan nên theo dõi những gì?

Theo dõi định kỳ giúp phát hiện sớm dấu hiệu xơ gan tiến triển hoặc biến chứng, đặc biệt ở người đã có cổ trướng, phù hoặc xơ gan mất bù. Người bệnh có thể kết hợp theo dõi tại nhà với các lần tái khám theo lịch của bác sĩ.

Theo dõi tại nhà

Người bệnh có thể chủ động ghi nhận một số thay đổi hằng ngày để cung cấp thông tin hữu ích khi tái khám:

Cân nặng: nên theo dõi hằng ngày nếu đang có cổ trướng hoặc phù để phát hiện thay đổi bất thường liên quan đến giữ dịch.
Vòng bụng: ghi nhận định kỳ, đặc biệt khi đã có cổ trướng.
Mức độ phù chân: chú ý tình trạng phù tăng lên, xuất hiện mới hoặc lan rộng.
Lượng nước tiểu: theo dõi nếu lượng nước tiểu giảm rõ rệt so với thường ngày.
Tình trạng tỉnh táo và hành vi: lưu ý buồn ngủ bất thường, giảm tập trung, lú lẫn hoặc thay đổi hành vi.
Màu phân: phát hiện phân đen hoặc có máu, có thể là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa.
Lịch dùng thuốc và tác dụng phụ: ghi lại thuốc đang sử dụng, liều dùng và các triệu chứng bất thường để bác sĩ dễ dàng rà soát.

Theo dõi tại cơ sở y tế

Tần suất và nội dung theo dõi phụ thuộc nguyên nhân, mức độ xơ gan và các biến chứng đã xuất hiện. Khi tái khám, bác sĩ có thể chỉ định:

Xét nghiệm theo lịch: đánh giá diễn biến bệnh và đáp ứng với điều trị.
Đánh giá chức năng gan và thận: theo dõi bilirubin, albumin, INR cùng các chỉ số liên quan đến chức năng thận và điện giải.
Tầm soát ung thư gan: thực hiện theo lịch theo dõi phù hợp với người bệnh xơ gan.
Đánh giá giãn tĩnh mạch thực quản hoặc dạ dày: thực hiện nội soi khi có chỉ định để đánh giá nguy cơ xuất huyết.
Đánh giá dinh dưỡng và khối cơ: phát hiện suy dinh dưỡng hoặc mất cơ, những vấn đề thường gặp ở bệnh gan mạn tính.
Rà soát thuốc đang sử dụng: kiểm tra thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung để hạn chế tương tác thuốc hoặc các sản phẩm có thể gây hại cho gan.

Câu hỏi thường gặp về xơ gan còn bù và xơ gan mất bù

Xơ gan còn bù có thể chuyển thành mất bù không?

Có. Xơ gan còn bù vẫn là bệnh gan mạn tính và có thể tiến triển thành mất bù. Nguy cơ phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương gan, tăng áp lực tĩnh mạch cửa, khả năng kiểm soát nguyên nhân và tình trạng sức khỏe của từng người. Không có một mốc thời gian cố định cho quá trình chuyển từ còn bù sang mất bù.

Xơ gan mất bù có chữa khỏi hoàn toàn không?

Không nên khẳng định mọi trường hợp xơ gan mất bù đều có thể chữa khỏi hoàn toàn. Điều trị có thể giúp kiểm soát nguyên nhân, giảm hoặc kiểm soát các biến chứng và cải thiện tình trạng ở một số người bệnh. Với trường hợp bệnh tiến triển nặng, bác sĩ có thể đánh giá khả năng ghép gan. Tiên lượng phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ mất bù, chức năng gan – thận và đáp ứng điều trị.

Xơ gan còn bù có cần uống thuốc không?

Có thể cần hoặc không, tùy nguyên nhân gây xơ gan, mức độ bệnh và nguy cơ biến chứng. Một số người cần thuốc để điều trị nguyên nhân hoặc phòng ngừa biến chứng, trong khi không phải ai cũng cần dùng thuốc điều trị xơ gan trực tiếp. Người bệnh không nên tự mua thuốc bổ gan, thuốc nam hoặc thuốc điều trị viêm gan khi chưa được bác sĩ đánh giá và chỉ định.

Người bệnh xơ gan có được uống rượu bia không?

Nên tránh hoàn toàn rượu bia. Rượu có thể tiếp tục gây tổn thương tế bào gan và làm việc kiểm soát bệnh trở nên khó khăn hơn, đặc biệt ở người có bệnh gan liên quan đến rượu.

Có thể tự xác định mình còn bù hay mất bù không?

Không nên. Một số người bệnh xơ gan có rất ít triệu chứng nhưng vẫn có tổn thương hoặc biến chứng cần được phát hiện bằng thăm khám và xét nghiệm. Việc phân loại còn bù hay mất bù cần dựa trên bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh hoặc nội soi khi có chỉ định.

Địa chỉ mua thuốc, thực phẩm chức năng uy tín, chất lượng, cam kết chính hãng tại:

Đặt mua hàng trực tiếp từ website của công ty http://vihapha.com.
Đặt hàng Online tại Zalo 0919 654 189 - 1800 585 865
Văn phòng công ty: Số 90- Lô C2 Khu Đô Thị Mới Đại Kim, Phường Định Công - Hà Nội. SĐT 0243 558 5014
Giờ mở cửa: 08:00 - 17:00 từ Thứ 2 đến sáng Thứ 7 hàng tuần

Tin liên quan